Het leven en werk van Samuel Hahnemann

1755 - 1843

Inhoud
Deel 1
De eerste levensjaren
De student
Het begin van de praktijk
Het begin van het familiale leven
De kiem van de homeopathie
Verder zoekend dolen
Deel 2
Het begin van de bekendheid
Schrijven en experimenteren
Het begin van de onderwijs in de homeopathie
Het dagelijkse leven
Afwisselend verdrietig en gelukkige momenten
Deel 3
Eerste groot succes voor de homeopathie
De eerste homeopathische kliniek
Een tweede jeugd
De laatste jaren
Het einde van Samuel Hahnemann en de gebeurtenissen nadien
Verblijfplaatsen Hahnemann

Deel 1 | Deel 2 | Deel 3

In de tweede helft van de 18de eeuw en tijdens de eerste decennia van de 19de wordt de geschiedenis van Europa gekenmerkt door woelige veranderingen en onstabiliteit. Ook het leven van Samuel Hahnemann verliep onbestendig: het was een aaneenschakeling van zoeken en verhuizen, bedreigingen en verdediging tegen telkens weer nieuwe aanvallen.


De eerste levensjaren

geboorteplaatsHahnemann werd geboren op 10 april 1755 in Meissen in het staatje Saksen.
Zijn vader, Christian Gottfried, was afkomstig van een Pruisisch dorpje. Zijn eerste vrouw stierf bij de geboorte van een tweeling, die zelf ook overleed. Zijn tweede vrouw werd de moeder van Samuel Hahnemann.
Samuel was de derde van vijf kinderen. Toen hij zes jaar was, stierf zijn twee jaar oudere broer. Deze vroege familiedrama's vormden zonder twijfel een basis voor de medische roeping en het altruïsme van Samuel.
Van zijn vader kreeg Samuel een lutherse opvoeding. Zowel Christian Gottfried als leraar Muller boden hem ruimschoots de mogelijkheid zijn kennis met eigen ervaring te verrijken.

De student

Samuel was amper 1 jaar toen de Zevenjarige Oorlog uitbrak tussen Oostenrijk en Pruisen. Deze tijd veroorzaakte grote moeilijkheden voor de familie omdat de porseleinfabriek waar Samuels vader werkte, vernietigd werd. Hierdoor werd het moeilijk om Samuels studie verder te bekostigen, maar zijn leraar, die zijn capaciteiten onderkende, zorgde ervoor dat hij een beurs kon krijgen. Dankzij deze ondersteuning kon hij als 16-jarige toch verder studeren.
Op 20-jarige leeftijd vertrok Samuel dan naar Leipzig om geneeskunde te studeren. Hij had voor zijn middelbare studies een eindwerk gemaakt over "De wonderbaarlijke bouw van de menselijke handen". Hierin beschreef hij de schoonheid en de efficiëntie van de hand als instrument ten dienste van de geest. Hij zag in de hand het instrument om het menselijke project dienstbaar te maken aan het goddelijke plan.

hahnemannOm zijn studies te Leipzig te kunnen betalen maakte Samuel al gebruik van zijn grote talenkennis en hij begon voor een uitgeverij verschillende wetenschappelijke werken te vertalen. Ook gaf hij Duitse en Franse les aan een Griekse medestudent.
Maar hij vond de lessen aan de universiteit van Leipzig te theoretisch en vertrok na twee jaar om in Wenen te gaan studeren. In die periode regeerde Keizerin Maria Theresia over het Oostenrijks-Hongaars keizerrijk. Wenen was toen al een bloeiende kunststad. Denken we bijvoorbeeld alleen nog maar aan grote componisten als Mozart en Haydn.
Hahnemann zal vooral les krijgen van professor Quarin, de lijfarts van Maria Theresia en later van Joseph II. Quarin stelde Samuel voor aan baron von Bruckenthal, die tot gouverneur van Transsylvanië benoemd was. Zo werd Hahnemann de lijfarts van de baron en ook de beheerder van diens beroemde munten- en medailleverzameling.

Op 3 oktober 1777 kwam Hahnemann met baron von Bruckenthal aan in Hermannstadt, de toenmalige hoofdplaats van Transsylvanië, nu het plaatsje Sibiu in Roemenië.
Door toedoen van de baron werd Samuel op jonge leeftijd opgenomen in de plaatselijke vrijmetselaarsloge. In die tijd was de vrijmetselaarsloge in het keizerrijk een belangrijke vereniging die bestond uit personen met een zekere opvoeding en intelligentie. Er werd gepraat over maatschappelijke problemen en ook was er sprake van een zekere spirituele achtergrond. Broederlijkheid, vrijheid en gelijkheid waren belangrijke waarden, die de Franse Revolutie later hebben geïnspireerd.
Als gebied was Transylvanië toen zeer moerassig. Hier kreeg Hahnemann malaria, wat later in zijn leven nog een belangrijk gevolg zal hebben.
Na een verblijf van 14 maanden in Hermannstadt besliste Hahnemann zijn eindthesis te schrijven om officieel aanspraak te kunnen maken op de titel van geneesheer. Hij koos de Duitse universiteit van Erlangen om deze thesis te presenteren. Het was 10 augustus 1779, Hahnemann was 24 jaar.

brukenthal
Brukenthalmuseum + Baron Samuel von Brukenthal (1721-1803)

Het begin van de praktijk

kuchlerSamuel koos Hettstedt, een klein dorpje in het Harzgebergte, om zich als dokter te vestigen maar omdat hij te weinig werk had, vertrok hij in de zomer van 1781 naar Dessau, een stadje aan de Moldau, 50 km verder.
Hier bouwde hij stilaan zijn praktijk op en leerde apotheker Häseler kennen. Die had een stiefdochter, Jeanne Leopoldine Henriette Kuchler, geboren op 1/1/1764. Samuel werd dadelijk verliefd op haar.
Met de hulp van de apotheker kon Samuel de vacante betrekking krijgen van gemeentelijk functionaris belast met hygiëne in het plaatsje Gommern, op 40 km van Dessau.

Het begin van het familiale leven

Op 17 november 1782 huwde Samuel Hahnemann met Henriette Kuchler in de kerk van Dessau.
Een jaar na de geboorte van hun eerste dochter, Henrietta, in 1783, vertrok Samuel met zijn familie naar Dresden.
Op 15/12/1784 overleed Samuels vader na een korte ziekte.
In Dresden vlotte de praktijk van Hahnemann ook niet zo goed en hij bleef met financiële problemen kampen. Hij maakte verder vertalingen en schreef heel wat werken over medische, chemische of hygiënische onderwerpen. Eén van deze werken handelde over het gebruik van arsenicum in de medische wereld van toen. In de manier waarop hij dit gebruik aanviel, kwam voor het eerst Samuels heftige karakter tot uiting.

In 1789, het jaar van de Franse Revolutie, verhuisde de familie opnieuw, deze keer terug naar Leipzig.

De financiële problemen bleven hem achtervolgen. En Hahnemann weigerde nu nog geneeskunde uit te oefenen omdat hij zich volledig afzette tegen de gangbare methoden, die de patiënten nog zieker maakten.
Ondertussen werden nog 4 kinderen geboren en Samuels moeder overleed in 1790.

De kiem van de homeopathie

1790, een belangrijk jaar voor de Homeopathie!
Hahnemann kreeg nu echt de intuïtie van de homeopathie en vertrouwde op het geloof dat "er een goede en alwetende God is die een mogelijkheid moet geschapen hebben waarmee met zekerheid ziekten kunnen worden genezen ".

Tijdens de vertaling van een Materia Medica van de Schotse arts Dr. William Cullen ontwikkelde zich bij Hahnemann het homeopathische idee. Hij stuitte op een artikel over quinquina, een poeder uit Peru, dat pas ontdekt was voor zijn werkzaamheid in de behandeling van malaria. Hahnemann ging niet akkoord met wat Cullen schreef, nl. dat de quinquine de maag versterkt. Inderdaad, Hahnemann werd dit poeder toegediend toen hij ziek was van de malaria in Transylvanië en had er serieus maagzuur van gekregen.
Om de reden van deze tegengestelde gegevens te onderzoeken, besloot hij zelf een experiment te doen en nam weer een zekere hoeveelheid van die quinquinaschors in. Als gevolg kreeg Hahnemann de symptomen van malaria, die hij kende van vroeger.
Zo kwam hij tot het besluit dat de quinquinaschors, die gebruikt wordt tegen malaria, werkzaam is omdat die bij een gezonde persoon de symptomen kan veroorzaken die gelijken op de symptomen van malaria.
Dit was een bijzondere bedenking, die aan de basis lag van het homeopathische principe. Vanaf dit ogenblik ging Hahnemanns visie steeds meer afwijken van de officiële medische denkpatronen.
Hahnemann had zeker Hippocrates gelezen, die 500 jaar vóór Christus al schreef dat "de ziekte veroorzaakt wordt door de gelijken en dat de zieken hun gezondheid terugwinnen door toediening van de gelijkenden". Dit is het principe van de Similitude.

Verder zoekend dolen

In de lente van 1792 vertrok Hahnemann uit Leipzig omdat men hem een plaats had aangeboden als hoofd van een kliniek voor geesteszieken te Gorgenthal.
Maar er verbleven weinig patiënten en Samuel vertrok in juni 1793 naar Molschleben. Hier werd Ernst, zijn tweede zoon, geboren.

In mei 1794 vertrok Hahnemann weer noordwaarts, richting Pyrmont. Onderweg overkwam de familie Hahnemann een ernstig ongeval met de koets. De paarden sloegen op hol en de koets kantelde. De kleine Ernst was er het ergst aan toe, geraakte in coma en overleed kort erop.
Begin 1795 werd de reis vanuit Pyrmont verder gezet naar Brunswick.
Hier beviel zijn vrouw van een tweeling. Frederica leefde, het andere kind werd jammer genoeg dood geboren.
En Samuel vernam bovendien ook de dood van zijn oom, Christian August.

In juni 1796 verliet Hahnemann Brunswick.

1796 is voor Hahnemann het jaar van de stichting van de Homeopathie. Hij publiceerde de "Verhandeling over een nieuw principe van de deugdzame helende krachten van medicinale substanties."
Van 1790 tot 1796 had hij verschillende proefnemingen op zichzelf gedaan en de resultaten van de toepassing van het similitudeprincipe bij de zieken bestudeerd. Hij beschreef 54 remedies.

Na een kort verblijf te Wolfenbuttel, vestigde hij zich van oktober 1797 tot de zomer van 1799 in Köningswatter. Daarna in Altona, op 20 km van Hamburg en een tijdje later zocht hij een huis in de Hansastad zelf.

In Europa was het in die tijd ten gevolge van de Franse Revolutie zeer woelig geweest. In 1804 liet Napoleon Bonaparte zich tot keizer kronen.

Deel 1 | Deel 2 | Deel 3